Düzenli İfadeler - Regular Expressions

Bu yazımızda Regular Expressions yani Türkçe karşılığı ile düzenli ifadeler konusuna değineceğiz. 

Düzenli ifadeler, kısaca bir metin üzerinde çeşitli işlemler yapmaya yarayan yardımcı bir araç olarak açıklanabilir.

Bu konuyu anlatmaya devam ederken içerisinde sıkça geçecek olan “RegExp” adlı (Regular Expressions ifadesinin kısaltılmış hali) ifadeyi kullanacağım. 

İlk başlarda regexp kullanırken oldukça zorlanabilirsiniz. Hatta bu işlemler sizi o kadar sıkabilir ki bıkma noktasına gelebilirsiniz. Ama bence vazgeçmemek en güzeli. Çünkü regexp ile işlem yapmak, alıştıktan sonra hem çok zevkli hemde oldukça vakit kârı sağlayan bir iş. Açıkça söylemek gerekirse, şu anda ben bile sıkça regexp ile işlemler yapmama rağmen bir hayli zorlanıyorum.. “Pattern yazmak bence başlı başına bir sanat.” 

Artık regexp hakkında azda olsa bir bilgi sahibiyiz.Şimdi regexp’nin işleyiş tarzına gelelim..

 RegExp ile fonksiyonlar yazarken bunun bazı nimetlerinden yararlanacağız. Bunlar aşağıdaki şekildedir; 

Özellikler

Pattern : Verilen ifade içinde aranacak olan desen olarak özetlenebilir. Bu desenler basit olabileceği gibi karmaşık ve uzun bir yapıya sahip olabilirler.

 Örn : *.Pattern = “[^a-zA-Z0-9]”

 Global : Aramanın nasıl yapılacağını belirler ve Boolean bir değer alır. Eğer True olarak değer verilmişse, arama içindeki tüm uyumlara bakılır, False olarak değer verilmişse sadece ilk uyum aranır.

 Örn : *.Global = True / False

 IgnoreCase : Arama yaparken ifadelerde büyük / küçük harf uyumuna bakar ve Boolean bir değer alır. True değer verildiği taktirde aramada büyük / küçük harf uyumuna bakılmaz, False değer verilmişse aramada büyük / küçük harf uyumu aranır.

 Örn : *.IgnoreCase = True / False

 Methodlar

 Execute : Yapılacak olan işlemin çalıştırılması için gerekli olan bir methoddur.

 Text : Bu methodu kontrol mekanizması olarak adlandırabiliriz.. Arama yapılacak ifade içinde gerekli uyum varsa True yok ise false değer döndürür.

 Replace : Bu method ise vbscriptte kullandığımız “replace” fonksiyonuna benzer. Aranan ifade işleminde desen doğrulanıyorsa gerekli değiştirme işlemi yapılır.

 Not : Methodlar hakkında detaylı bilgi aşağıda örnekli anlatımlarda daha uzun olarak belirtileceklerdir.

 Yukarıda bahsettiğimiz özellikler ve methodlar haricinde, girilen bir karakter dizisinin, oluşturulan desene uyup uymadığını belirlemek için, yine aynı isim alanı altında bulunan “Match” adında nesneden faydalanılır.

 Bunun sonucunda ise az sonra aşğıda göreceğimiz bu “Match” nesnesine ait özellikler kullanılabilir.

Match Nesnesine Ait Özellikler 

Count : Verilen ifade içinde arama sonucunda uyumlu ne kadar değer bulunduğunu ifade eder.

Örn : Response.Write *.Count 

Item : Kullanımı SubMatches özelliğine benzer.

Örn : Response.Write *.Item(x) 

Matches Nesnesine Ait Özellikler 

Bu özellik arama sonucunda bulunan değerleri ifade eder. 

Value : Verilen ifade içinde arama sonucunda dönen değer(ler) dir.
 

Örn : Response.Write *.Value 

Length : Verilen ifade içinde arama sonucunda dönen değerin uzunluğunu verir. 

Örn : Response.Write *.Length 

FirstIndex : Verilen ifade içinde arama sonucunda dönen değerin baştan kaçıncı karakterden başladığını verir
 

Örn : Response.Write *.FirstIndex 

SubMatches 

Verilen ifade içinde arama sonucunda dönen değer dizi değişken olarak gelmiş ise bunu kullanmamıza yarayan özelliktir.
 

Örn : Response.Write *.SubMatches(0 / 1 / 2) 

Evet bunlarıda burda kısaca açıkladıktan sonra sıra geldi pattern(desen) nasıl yazılır, yazılırken nelere dikkat etmeliyiz gibi soruların cevabına. 

Pattern Elemanları 

 Desenlerimizde kullababileceğimiz hazır olarak tanımlanmış karakter setleri bulunmaktadır.. Bunlarıda şu şekilde sıralayabiliriz. 

 Artık bunları da öğrendikten sonra yavaş yavaş desen kullanarak birşeyler yapmaya başlayabiliriz. 

Forumlarda sıkça karşılaştığım sorulardan örnekler vererek desenlerimizi yazmaya çalışacağım.. 

Örnek 1 :

[url=http://www.turkmcsd.net]Sertifikasyon ve Kariyer Sitesi[/url]
şeklindeki bir veriyi nasıl link yapacağımıza değinelim..
 

<% 

Function LinkYap(GelenVeri)
                Set objReg = New RegExp
                With objReg

                                .Global = True
                                .IgnoreCase = True
                                .Pattern = "\[url=((http|https|ftp)\://[a-zA-Z0-9\-\.]+\.[a-zA-Z]{2,3}?/?[a-zA-Z0-9\-\._\?\,\'/\\\+&%\$#\=~]*)\](\s*[a-zA-Z0-9_]+((.|\n)*?)\s*)\[\/url\]"

                End With 

                For Each Degerler In objReg.Execute(GelenVeri)

                                GelenVeri = Replace(GelenVeri,Degerler,"<a target='_blank' href='"& Degerler.SubMatches(0) &"'>"& Trim(Degerler.SubMatches(2)) &"</a>", 1,-1,1)

                Next 

LinkYap = GelenVeri
End Function

strIcerik = “[url=http://www.turkmcsd.net]Sertifikasyon ve Kariyer Sitesi[/url] Bu Bir Deneme İşlemi <br> [url=http://www.lyricsdatabase.gen.tr]LyricsDatabase[/url]”

Response.Write LinkYap(strIcerik)

%>

Bu işlemin Çıktısı;

Sertifikasyon ve Kariyer Sitesi Bu Bir Deneme İşlemi
LyricsDatabase

Olacaktır.

Bu örneğimizde kullandığımız deseni kısaca açıklayalım.
”[url=” paremetresinden sonra “http ya da https ya da ftp” nin en az bir tanesinin gelebileceğini bildiriyoruz. Daha sonra “:” geleceğini ve ardından “//” olması gerekdiğini söylüyoruz. Ardından alfanumerik karakterlerin ve 1 tane “.” nın gelmesi gerektiğini sölüyoruz. Aynı zamanda 2 veya 3 tane sayısal karakter içermeyen değerlerin gelebileceğini ve alfanumerik olmayan karakterlerin olabileceğini belirtiyoruz.

Bu anlattığım url kısmının olacağı yer idi. 

Diğer tarafta ise 0 veya daha fazla beyaz boşluk olabileceğini ve alfanumerik karakterler ile yeni satır karakterlerinin gelebileceğini ifade ediyoruz..

Burası ise açıklama bölümünün olacağı yer. 

Örnek 2 : 

0 555 555 55 55 şeklindeki bir verinin doğruluğunun kontrolünü yapalım.

<% 

Function TelNoKontrol(GelenVeri)
                Durum = True

                                Set objReg = New RegExp

                                With objReg

                                                .Global = True
                                                .IgnoreCase = False
                                                .Pattern = “^0{1}\s\d{3}\s\d{3}\s\d{2}\s\d{2}$”
                                End With
                                Durum = objReg.Text(GelenVeri)

TelNoKontrol = Durum
End Function

Telefon = “0 555 555 55 55”
If TelNoKontrol(Telefon) = True Then
                Response.Write “Telefon Numarası Doğru”

Else
                Response.Write “Telefon Numarası Yanlış”

End If

%>

 Bu örneğin çıktısı “Telefon Numarası Doğru” olacaktır

Bu desenimizi şöyle açıklayabiliriz.

Başta 1 tane sıfır sayısının olması gerektiğini ve ardından 1 tane beyaz boşluk onun artında 3 tane herhangi bir sayı ve 1 tane beyazboşluk ardından 3 tane herhangi bir sayı ve 1 tane beyaz boşluk ardından 2 tane herhangi bir sayı ve 1 tane beyaz boşluk ve ardından 2 tane herhangi bir sayı gelmesi gerektiğini söylüyoruz. 

Örnek 3 : 

<html><br><head><br><title>Bu Bir Deneme İşlemi</title><br><body>Deneme</body><br></head><br></html> şeklideki veride bulunan “<br>” tag’larını vbCrlf (enter) karakter seti ile değiştirelim

 <%

 Function RegReplace(GelenVeri)
                Set objReg = New RegExp
                                With objReg
                                                .Global = True
                                                .IgnoreCase = True
                                                .Pattern = “<br>”
                                End With
                GelenVeri = objReg.Replace(GelenVeri,vbCrlf)
RegReplace = GelenVeri

End Function

strIcerik = “<html><br><head><br><title>Bu Bir Deneme İşlemi</title><br><body>Deneme</body><br></head><br></html>”

 Response.Write RegReplace(strIcerik)

%>

 Örneği çalıştırıp kaynak koduna baktığınızda içeriğin,

 <html>

<head>

<title>Bu Bir Deneme İşlemi</title>

<body>Deneme</body>

</head>

</html>

 Şekilde olduğunu göreceksiniz.

 Burda da gördüğünüz gibi verilen text içinde “<br>” taglarını arıyor..

 Örnek 4 : 

Bu son örneğimizi biraz geliştirelim ve döviz kurlarını alalım.. 

<%

                Session.Codepage = 1254

                Response.CharSet = "ISO-8859-9"                

                strUrl = "http://www.koc.net/finans/merkezdoviz.jsp" 

                Function MaxiParse(Url)

                                Set XmlHTTP = Server.CreateObject("MSXML2.ServerXMLHTTP.3.0") 

                                                XmlHTTP.Open "GET" , Url, False 

                                                XmlHTTP.Send

                                                strContent = XmlHTTP.ResponseText

                MaxiParse = strContent

                End Function

                Function GetirHadi(Text,Desen)

                                Set objReg = New RegExp

                                                With objReg

                                                                .Global = True

                                                                .IgnoreCase = True

                                                                .Pattern = Desen

                                                End With

                                Set objContent = objReg.Execute(Text)

                                For Each Degerler In objContent

                                                Deger = Deger & Degerler.SubMatches(1) &","

                                Next

                                GetirHadi = Deger

                End Function

                                strIcerik = MaxiParse(strUrl)

                                Isimler = GetirHadi(strIcerik,"<(td)\s+class\=\""v\"">(\s*[a-zA-Z0-9_]+((.|\n)*?)\s*)<\/\1>")

                Fiyatlar = GetirHadi(strIcerik,"<(td)\s+align\=right\s+class\=\""ii\"">(.+)<\/\1>")

                                ubndIsimler = Split(Left(Isimler,Len(Isimler)-1),",")

                ubndFiyatlar = Split(Left(Fiyatlar,Len(Fiyatlar)-1),",")

%>

<div align="center">

                <table border="1" width="300" id="table1" cellspacing="1" cellpadding="2" style="border-collapse: collapse">

                                <tr>

                                                <td width="40%" bgcolor="#0066CC">

                                                <p align="center"><b><font face="Verdana" size="2" color="#FFFFFF">Döviz Adı</font></b></td>

                                                <td width="30%" bgcolor="#0066CC">

                                                <p align="center"><b><font face="Verdana" size="2" color="#FFFFFF">Alış</font></b></td>

                                                <td width="30%" bgcolor="#0066CC">

                                                <p align="center"><b><font face="Verdana" size="2" color="#FFFFFF">Satış</font></b></td>

                                </tr>

                                <%

                                                i = 0

                                                For x = 0 To uBound(ubndIsimler)

                                                                Response.Write "<tr><td width=""150"" bgcolor=""#FFFFCC""><p align=""right""><b><font face=""Verdana"" size=""1"">"& ubndIsimler(x) &"</font></b></td>"&_

                                                                "<td width=""75"" bgcolor=""#F1F1F1""><p align=""center""><font face=""Verdana"" size=""1"">"& ubndFiyatlar(x+i) &"</font></td>"&_

                                                                "<td width=""75"" bgcolor=""#F1F1F1""><p align=""center""><font face=""Verdana"" size=""1"">"& ubndFiyatlar(x+i+1) &"</font></td></tr>"& vbCrlf

                                                                i = i + 1

                                                Next

                                %>

                </table>

</div>

<% Response.Write "<p align=""center""><font face=""Verdana"" size=""1"">Coded By PsyChaos - semih[at]maxiasp[dot]com</font>" %>

 Bu örneğin çıktısı aşağıdaki şekildeki gibi olacaktır. 

 Şimdi desenimizde ne gibi özellikler kullandık onu anlatalım..

Olaya birinci desenimizi anlatarak başlayalım.

İlk başta ifade karşılıklarını kullanarak (\num) “td” alanının kopyasını aldım.Daha sonra 1 veya daha fazla beyaz bışluk gelebileceğini söyledim..Ardındanda alacağım yerde kullanılan bir takım karakter kümüsinin geleceğini belirttim..Şimdi anlatacağım yer buranın can alıcı noktası..Burda 0 veya daha fazla beyaz boşluk geleceğini belirterek yine birden fazla alfanumerik değerlerin gelebileceğini ve ardından herhangi bir karakter veya yeni satır karakterinin 0 veya daha fazla geleceğini belirttim.. Diğer yanda ise aldığımız “td” ifadesini yapıştırdım..

Bu desen ile döviz adlarını parse ettim.. 

İkinci desenimizde ise birincide yaptığımız gibi gerekli alanın kopyasını çıkarıp ardından kesin olarak gelebilecek karakterler kümesini yazdım..Ardından 1 veya daha fazla karakter gelebileceğini belirttim.. Diğer yanda ise aldığımız “td” ifadesini yapıştırdım..

 Bu desen ile de alış ve satış kurlarını parse ettim..

 Örneklerimiz ve anlatacaklarım bu kadar. Konunun ilk başında da dediğim gibi. Başta desenler yazarken oldukça zorlanabilirsiniz. Fakat pes etmenizide istemem..

 Hazır desenlerin bulunduğu http://www.regexplib.com adresine bakmanızı şiddetle tavsiye ederim.. Ayrıca yazdığınız desenlerin çalışıp çalışmadığını ya da doğru çalışıp çalışmadığını kontrol etmeniz için ise http://www.radsoftware.com.au/web/Products/RegexDesigner/ adresinden “Regular Expression Designer” adlı programı çekip kullanmanızı öneriyorum.. 

Herkese iyi çalışmalar dilerim.

Yazar : Özcan İLHAN