Bileşen Tabanlı Programlama III

Bileşen kavramına bir tanım yapmak gerekirse; bir veya daha fazla sınıfın bir arada derlenmiş halidir, demek yanlış olmaz sanırım. .Net Framework bir platform olarak birçok bileşeni hali hazırda bizlerin kullanımına sunar. Örneğin System.Web.dll bir bileşendir. İçeriğinde birçok sınıf ve nesne barındırır.

Bu yazımda konu olarak "Basit Bir Bileşen'nin Oluşturulması" ndan bahsedeceğim. Bileşen yazmak için özel bir araca ihtiyacımız yok. İsterseniz sadece notepad ile bir text dosya içersinde kodlamanızı yapabilir, *.vb olarak kaydedebilirsiniz. Derlemek için ise .Net Framework ile birlikte hizmetinize sunulan vbc.exe programını kullanırsınız.

Yada daha basit ve görsel kodlamaya olanak tanıması adına bir editör kullanırsınız. Elbette kullanım aracı editör olunca en gelişmiş alternatif Visual Studio .Net'tir.

Oluşturacağımız bileşen birden çok sınıf içerebilir demiştim. Başlarken kod yapımıza bir göz atalım.

NameSpace BasitBirBilesen
   Public Class BirinciSinifimiz
      'Yapılacaklar
   End Class

   Public Class İkinciSinifimiz
      'Yapılacaklar
   End Class
End NameSpace

Peki bileşenleri tasarlarken tüm sınıflar aynı dosya da mı tutulmalı. Hayır! Bileşen i oluşturan sınıfları ayrı ayrı dosyalarda tutabilirsiniz, ancak şunu unutmamalısınız: Derleme aşamasında tüm sınıflar tek bir assembly içinde derlenmelidir.

Yazdığınız sınıflara metodlar eklemek suretiyle sınıflarınıza işlev katabilirsiniz.

Şimdi Visual Studio .Net kullanarak basit bir bileşen oluşturalım.

1. Visual Studio .Net'i açın
2. File>New>Project sekmesinden kullanacağınız dili ve Template tabından Class Library'i seçin. (Ctrl+Shift+N)
3.Kodumuz:

Namespace BasitBilesenOlusturma
   Public Class Cikartma
      Public Function Cikart(ByVal a As Integer, ByVal b As Integer) As Integer
         Return a - b
      End Function
   End Class

   Public Class Bolme
      Public Function Bol(ByVal a As Integer, ByVal b As Integer) As Integer
         Return a / b
      End Function
   End Class

   Public Class Toplama
      Public Function Topla(ByVal a As Integer, ByVal b As Integer) As Integer
         Return a + b
      End Function
   End Class

   Public Class Carpma
      Public Function Carp(ByVal a As Integer, ByVal b As Integer) As Integer
         Return a * b
      End Function
   End Class
End Namespace

4. Burada oluşturduğumuz sınıfların bir namespace içine yerleştirildiğini görüyoruz. Bu sizinde ister uygulayabileceğiniz isterseniz uygulamayacağınız bir yöntem. Bu durumdaki bir bileşenin sınıflarına erişmek için BasitBilesenOlusturma.Cikartma sözdizimi ile ulaşılabilir.

5. Burada gördüğünüz üzere 4 basit matematiksel işlemi yapan bir bileşen hazırladık. Siz dilerseniz database işlemleriniz, GDI kullandığınız uygulamalarınızı ve daha birçok komplike işlemi içeren bileşenler hazırlayabilirsiniz. Tabiki burada kullanacağınız kod sayısı, sınıflar ve metodların sayısı oldukça fazla olacaktır.

6. Visual Studio .Net kullanarak hazırladığınız bileşenlerde dikkat etmeniz gereken bir diğer nokta ise Visual Studio nun bileşeninizin proje adını kök ad uzayına otomatik olarak yerleştirmesidir. Bunun yönetimi için Solution Explorer da projenin üzerini sağ tıklayarak Properties sekmesinden kök aduzayı adını yönetebilirsiniz. Kök ad uzayı ayarlarına erişmek için Common Properties>General grubuna erişmeniz gerekir.
Bileşen Sınıfının Derlenmesi

Şayet Visual Studio .Net i kullanıyorsanız derleme işlemi çok basit. Solution Explorer da proje ismine sağ tıklamanız ve "Build" seçeneğini tıklamanız yeterli. Tabiki bu durumda Visual Studio karşınıza uygulamanın çalışan halini getirmeyecektir. Zira bileşenler tek başlarına çalıştırılabilir uygulamalar değildir.

Şayet notepad veya farklı bir editör kullanıyorsanız yapmanız gerekenler

Başlat>Çalıştır>cmd

vbc /t:library /r:System.dll /r:System.Web.dll BasitBilesenOlusturma.vb
Bu sayede BasitBilesenOlusturma.dll isimli bir derlenmiş bileşen e ulaşabilirsiniz. Burada "t" parametresi ile bir exe assembly si yerine bir dll assembly si oluşturacağımızı belirtiyoruz. "r" parametresi ise bileşenimizin kullanacağı diğer assembly leri belirtmek için kullanılıyor.

Bileşen'in kullanılması

Burada yeni bir proje oluşturma gereği duymuyorum. Örneğin yukarıda yazdığımız bileşen in sınıf ve metodlarını kullanabilmek için öncelikli izlememiz gereken adım bileşeni projemizin referansları arasına dahil etmek. Daha sonrası ise çok basit. Örneğin buradaki çarpma sınıfının Carp function una göndereceğimiz iki parametre ile sonucu bir label a atamak için yazmamız gereken kod

LblSonuc = Carpma.Carp(2,3)

Bu şekilde yazdığımız bileşen in tüm sınıflarına ulaşabiliriz. Göndereceğimiz parametreler ile sonucu herhangi bir araca aktarabilir, ekrana yazdırabiliriz.
 

Özcan İLHAN